Ostatnio na każdej plaży i szlaku na Maderze widzę turystów układających wieże z kamieni dla „fajnego zdjęcia na Instagrama”.
Jako mieszkanka wyspy i miłośniczka przyrody, muszę Was ostrzec – to NIE jest niewinne hobby!
Dzisiaj opowiem Wam całą historię cairns, ich prawdziwe znaczenie i dlaczego współczesne „kamienne sztuki” są problemem dla środowiska.
Co to są cairns (mariolas)? Historia sięgająca tysięcy lat
Etymologia i lokalne nazwy
Kamienne konstrukcje mają różne nazwy w zależności od regionu:
- Cairns – ze szkockiego gaelickiego „càrn”, oznaczającego „stos kamieni” lub „kopiec”
- Mariolas – lokalna nazwa używana w niektórych regionach, w tym na Maderze
- Inuksuk – w kulturze Inuitów
- Stone stacks – po angielsku
- Steinmännchen – po niemiecku
To jedna z najstarszych form komunikacji ludzkiej – pierwsze cairns/mariolas powstawały już w okresie neolitycznym, ponad 4000 lat temu!
Cairns w różnych kulturach świata
Szkocja – kolebka cairns W Szkocji cairns służyły jako markery szlaków, pomniki grobowe, nawigacja morska i symbole udanych zdobyć szczytów już od czasów neolitycznych. Słynne Clava Cairns to cmentarz z epoki brązu liczący ponad 4000 lat!
Starożytne błogosławieństwo szkockie brzmiało: „Cuiridh mi clach air do charn” – „Dodam kamień do twojego cairn”, co oznaczało wsparcie i pamięć.
Mongolia – przewodnicy stepów Mongolscy koczownicy wznosili cairns, aby prowadzić jeźdźców konnych do bezpiecznych miejsc, żywności i schronienia. W tak rozległych stepach mogły dosłownie ratować życie!
Nordowie – latarnie morskie z kamieni Wikingowie używali cairns jako pierwotnej technologii latarni morskich do bezpiecznej nawigacji po fiordach, rzekach i wybrzeżach.
Inuici – pomocnicy w ludzkiej postaci Inuici nazywali swoje kamienne struktury „inuksuk”, co oznacza „działający w charakterze człowieka”. Służyły jako markery nawigacyjne, centra komunikacji, schowki na żywność i miejsca pamięci.
Rdzenni Amerykanie W północno-wschodnich i południowo-zachodnich stanach USA rdzenni mieszkańcy używali cairns do oznaczania szlaków i miejsc pamięci, choć datowanie tych struktur jest trudne do określenia.
Współczesne zastosowanie cairns (mariolas) – kiedy są potrzebne?
Prawdziwe, funkcjonalne cairns (mariolas)
Markery szlaków w trudnym terenie W parkach narodowych, gdzie topografia jest jednolita lub trudna do nawigacji, cairns są używane do oznaczania szlaków zamiast nienaturalnych i kosztownych znaków. W najbardziej odległych miejscach na Ziemi mogą dosłownie ratować życie!
Gdzie są nadal niezbędne:
- Wysokogórskie szlaki powyżej granicy lasu
- Tereny pustynne bez charakterystycznych punktów orientacyjnych
- Obszary skaliste, gdzie trudno o inne oznaczenia
- Szlaki zimowe, gdzie śnieg zakrywa inne markery
Ważne: Cairns funkcjonalne powinny być budowane TYLKO przez strażników parków i pracowników szlaków!
Problem współczesnej „kamiennej obsesji „
Eksplozja popularności w mediach społecznościowych
Między 2014 a 2015 rokiem nastąpił prawdziwy boom na układanie kamieni w formacjach przeciwko grawitacji, głównie dla zdjęć na social media. To, co było może garstką praktyków, stało się setkami.
Michael Grab, znany artysta układający kamienie pod pseudonimem „Gravity Glue”, zauważa: „Później eksplodowało to w międzynarodową formę sztuki, a to, co było może garstką praktyków, stało się setkami”.
Dlaczego to jest problem?
1. Niszczenie mikroekosystemów Przesuwanie kamieni zakłóca miejsca żerowania i gniazdowania ptaków nabrzeżnych. Gady i bezkręgowce, które używają kamieni jako domów i schronień, zostają wystawione na działanie żywiołów i odchodzą z obszaru lub giną.
2. Przyspieszanie erozji Układanie kamieni może wywołać lub przyspieszyć erozję, ponieważ wystawia glebę na potencjalnie szkodliwe czynniki, w tym trudne warunki pogodowe.
3. Mylenie szlaków W Skandynawii to duży problem: turyści budują własne cairns, często używając kamieni z innych, bardzo starych cairns. To nie jest właściwe.
4. Masowa skala problemu Podczas gdy ancestralne cairns powstawały w bardziej rzemieślniczym tempie, dzisiejsze układanie kamieni stało się praktycznie przemysłowe, napędzane ekonomią kliknięć i polubień.
Cairns/Mariolas na Maderze – sytuacja szczególna
Lokalne nazewnictwo
Na Maderze kamienne stosy są często nazywane mariolas – to lokalna nazwa, która współistnieje z międzynarodowym terminem „cairns”. Oba określenia odnoszą się do tej samej konstrukcji, ale mariolas to bardziej regionalne, maderskie określenie.
Problem w górach i na szlakach Madery
Gdzie NIE należy układać cairns na Maderze:
- Wszystkie levady i szlaki górskie
- Pico do Arieiro i inne szczyty
- Trasy trekkingowe w Laurissilva
- Obszary chronione (Parque Natural da Madeira)
- Plaże
Dlaczego to szkodzi:
- Madera ma unikalny ekosystem z endemicznymi gatunkami
- Laurissilva to las wpisany na listę UNESCO – każde zakłócenie ma znaczenie
- Prawdziwe cairns nawigacyjne pomagają turystom w mglistych warunkach górskich
- Fałszywe cairns mogą kogoś zagubić w niebezpiecznym terenie
Reakcje na całym świecie – parki narodowe mówią „STOP”
Yosemite National Park – aktywna walka z problemem
Park Narodowy Yosemite w Kalifornii zaapelował do turystów o obalanie wszelkich stosów kamieni, które znajdą na terenie 3000 km² rezerwatu. Park wydał oświadczenie, że pracuje nad usunięciem pomników pozostawionych przez zwiedzających, które gromadzą się w popularnych miejscach przyrodniczych.
Globalna kampania edukacyjna
Szkocja – Wyspa Skye Mieszkańcy wyspy Skye założyli grupy wolontariuszy do usuwania cairns z Fairy Glen, gdzie pojawiło się ponad 50 stosów kamieni. Lokalni mieszkańcy zaobserwowali, że struktura kamiennych murów była niszczona przez grupy turystyczne.
Nowa Zelandia – Lake Tekapo Mieszkańcy regularnie burzą cairns przy słynnym Kościele Dobrego Pasterza, twierdząc, że setki stosów kamieni psują naturalny krajobraz tego ikonicznego miejsca.
„Leave No Trace” – filozofia odpowiedzialnego turyzmu
Zasady Leave No Trace to nie tylko śmieci. Leave No Trace oznacza niezostawianie żadnych śladów przemieszczania się przez obszar. To zero wpływu. Kiedy przesuwasz kamienie, aby tworzyć dekoracyjne cairns, zmieniasz naturę dla następnego gościa i zostawiasz przypomnienie, że tam byłeś.
Co możesz zrobić? Praktyczne porady
Jeśli widzisz niewłaściwe cairns:
W górach i na szlakach:
- Możesz je ostrożnie rozłożyć
- Umieść kamienie z powrotem tam, gdzie były
- Nie rób tego gwałtownie – ostrożnie rozmontuj konstrukcję
Nie niszcz prawdziwych cairns nawigacyjnych:
- Jeśli cairn znajduje się dokładnie na szlaku
- Jeśli wygląda na stary i funkcjonalny
- Jeśli jesteś w terenie, gdzie nawigacja jest trudna
Alternatywy dla instagramowych zdjęć:
Zrób zdjęcie z naturalnym krajobrazem:
- Madera ma wystarczająco spektakularne widoki!
- Skorzystaj z istniejących formacji skalnych
- Fotografuj zachody słońca, mgły w górach, wodospady
Zostaw tylko ślady stóp, zabierz tylko zdjęcia:
- To podstawowe motto odpowiedzialnego turyzmu
- Twoje zdjęcie może być piękne bez ingerencji w naturę
Wyjątki – gdzie można układać kamienie
Prywatne tereny:
- Własny ogród
- Plaże prywatne
- Miejsca z wyraźną zgodą właściciela
Zawsze sprawdź lokalne regulacje!
Wiele parków narodowych ma jasne zakazy, inne miejsca mogą mieć specjalne zasady.
Cairns a duchowość – szacunek dla tradycji
Dla wielu kultur cairns to świętość
Tybetańskie i mongolskie cairns:
- Używane do modlitwy i medytacji od tysięcy lat
- Dodawanie kamieni to akt szacunku i pamięci
- Turyści często nie rozumieją duchowego znaczenia
Rdzenne tradycje amerykańskie:
- Miejsca pamięci i ważne punkty kulturowe
- Nie wszystkie cairns są tylko markerami szlaków
- Niektóre mają znaczenie religijne lub ceremonialne
Współczesna duchowość: Dla niektórych osób tworzenie cairns to forma modlitwy i połączenia z naturą. Jeden z komentujących pisze: „Kiedy jestem na łonie natury, buduję cairns jako hołd dla mojej wiary. Wkładam w nie dużo myśli, miłości i ducha. To dla mnie niemal forma modlitwy”.
Nauka dla dzieci – jak nauczać szacunku do natury
Edukacja zamiast zakazu:
- Opowiedz dzieciom o prawdziwej historii cairns
- Pokaż, jak rozpoznać cairns nawigacyjne
- Naucz zasad Leave No Trace od małego
Praktyczne lekcje:
- Pokaż, gdzie żyją zwierzęta pod kamieniami
- Wyjaśnij, jak działają ekosystemy
- Znajdź alternatywne sposoby na kreatywność w naturze
Podsumowanie – szacunek dla tysięcy lat tradycji
Cairns to nie Instagram trend – to tysiącletnia tradycja nawigacji, komunikacji i pamięci. Kiedy bezmyślnie układamy kamienie dla zdjęcia, nie tylko niszczymy środowisko, ale też lekceważymy głębokie kulturowe znaczenie tych struktur.
Pamiętajcie:
- zarowno na plażach, jak i w górach i na szlakach: zostaw wszystko tak, jak zastałeś
- Jeśli chcesz pomóc: ostrożnie rozmontuj niewłaściwe cairns
- Edukuj innych turystów o problemie
„Cuiridh mi clach air do charn” – Dodam kamień do twojego cairn.
Ale niech to będzie cairn zbudowany z szacunku dla tradycji, natury i przyszłych pokoleń, nie dla polubień na Instagramie.
Jako przewodniczka na Maderze czuję się odpowiedzialna za edukowanie turystów o tym, jak szanować naszą piękną wyspę. Każdy z nas może przyczynić się do ochrony unikalnych ekosystemów Madery!
Mam nadzieję, że ten wpis pomoże Wam zrozumieć, dlaczego ta pozornie niewinna czynność może mieć tak poważne konsekwencje.
Dzielimy się tym pięknem z przyszłymi pokoleniami! 💚
