Funchal to serce Madery – miejsce, gdzie historia spotyka się z nowoczesnością, a świetnie zagospodarowana przestrzeń zielona, współgra z tętniącą życiem atmosferą rozwiniętego miasta. Po 5 latach mieszkania na wyspie i pracy jako przewodniczka, mogę powiedzieć jedno: jeden dzień w Funchal może być albo pobieżnym meandrowaniem między zaliczanymi naprędce atrakcjami, albo głębokim zanurzeniem się w ducha tego wyjątkowego miasta.
Jako osoba, która codziennie pokazuje turystom najpiękniejsze zakątki stolicy Madery, opracowałam plan, który pozwoli Wam zobaczyć, zarówno obowiązkowe punkty, jak i te ukryte perełki , które odkryłam przez lata mieszkania tutaj. Ten przewodnik to nie tylko lista atrakcji – to historia o mieście które pokochałam i które chcę Wam pokazać takie, jakie naprawdę jest.
Dlaczego warto spędzić cały dzień w Funchal?
Wielu turystów traktuje Funchal jako punkt tranzytowy – szybkie zwiedzenie przed wyjazdem na lewady czy na półwysep São Lourenço. To błąd! Stolica Madery to miasto które ma duszę, historię i atmosferę, której nie da się poczuć w pośpiechu.
Funchal zostało założone w 1421 roku przez João Gonçalves Zarco, jednego z kolonizatorów Madery, a jego nazwa pochodzi od kopru włoskiego (po portugalsku funcho), który obficie porastał w przeszłości wyspę. Dziś, to miasto liczące ponad 120 tysięcy mieszkańców, będące ośrodkiem turystycznym, kulturalnym i handlowym wyspy.
Z mojego doświadczenia wiem, że najlepiej Funchal zwiedzać w spokojnym tempie, delektując się jego szczegółami – architekturą, zapachami, dźwiękami życia codziennego lokalnych mieszkańców, mieszającego się z wielojęzycznym gwarem turystów.
Mój sprawdzony plan zwiedzania Funchal w 1 dzień
RANO (8:00-12:00): Zona Velha – Stare Miasto pełne sztuki i historii
Rua de Santa Maria – galeria pod gołym niebem
Zwiedzanie Funchal warto zacząć od głównej ulicy starówki – Rua de Santa Maria, na której możemy podziwiać ponad 200 dzieł sztuki, stworzonych przez artystów na drzwiach opuszczonych sklepów i zniszczonych budynków. Projekt o nazwie Arte de Portas Abertas, rozpoczęty w 2010 r., obejmuje głównie malarstwo, a konkretne jego dzieła, zdobią dziś większość drzwi na tej uliczce, wytyczonej już w 1430 roku.
Moja wskazówka przewodniczki: Przychodźcie tutaj wcześnie rano (8:00-9:00) kiedy restauracje są jeszcze zamknięte i możecie spokojnie podziwiać malowidła, bez tłumu stolików. Światło poranne najpiękniej podkreśla kolory i tworzy dobrą aurę do ładnych zdjęć.
Co szczególnie warto zobaczyć:
- Drzwi budynku nr 188 z malowidłem starego rybaka przy łodzi, w blasku księżyca
- Kolorowe murale przedstawiające historię Madery
- Małe galerie sztuki jak ARTIUM FUNCHAL gdzie można kupić lokalne rękodzieło
Mercado dos Lavradores – feeria barw i smaków
Mercado dos Lavradores to zabytkowy piętrowy targ z warzywami, owocami, targiem rybnym oraz kwiatowym, który jest jednocześnie atrakcją stolicy Madery. Wybudowano go w 1940 roku, w myśl projektu znanego architekta Edmundo Tavaresa. Na fasadzie, głównym wejściu i w części z rybami możemy podziwiać wspaniałe płytki azulejos, przedstawiające historię i kulturę regionu
Moje rekomendacje na targu:
- Egzotyczne owoce: marakuja, anona, pitaya – spróbujcie przed zakupem
- Świeże ryby: tuńczyk, espada (pałasz czarny), lapas (muszle)
- Kwiaty: strelizie, orchidee, anthurium
- Lokalne produkty: miód, poncha, bolo do caco
Uwaga praktyczna: Sprzedawcy owoców mogą być natarczywi – ustalcie cenę przed skosztowaniem! Raczej unikajcie robienia zakupów u sklepikarzy i sprzedawców owoców, którzy mają swoje stałe sklepiki na wewnętrznym patio! Sobota rano, to najlepszy czas na odwiedziny – najwięcej produktów, najwięcej życia, targ odwiedzają lokalni rolnicy, którzy mają „normalne” ceny produktów. U nich należy robić zakupy ! Wtedy mamy pewność, że nie zostaniemy oszukani!
Capela do Corpo Santo – ukryty skarb
Zatrzymaj się przy XIV-wiecznej Capela do Corpo Santo. Kaplica z zewnątrz wydaje się być zwyczajna, ale moim zdaniem warto zajrzeć do środka, aby zobaczyć drewniany ołtarz z bogatymi zdobieniami, naścienne malowidła i oryginalne, gotyckie drzwi
Ta XV-wieczna kaplica to miejsce które większość turystów omija, a szkoda! To jeden z najstarszych budynków na wyspie, świadek początków kolonizacji Madery.
POŁUDNIE (12:00-16:00): Monte – tropikalne ogrody i widoki na stolicę
Teleférico do Funchal – widokowa podróż nad dachami miasta
Jedną z głównych atrakcji Funchal jest kolejka linowa (port. Teleférico do Funchal) prowadząca z dolnej części miasta do położonej na górskim zboczu dzielnicy Monte. Pokonanie 3-kilometrowej trasy zajmuje ok. 20 min i jest doskonałą okazją do zrobienia fantastycznych zdjęć. Co ciekawe, jadąc przeszkloną gondolą, pokonujesz różnicę wysokości wynoszącą 560 metrów
Praktyczne informacje:
- Cena: około 15-20 euro w obie strony
- Godziny: 9:00-17:45 (może się różnić sezonowo)
- Moja rada: Rezerwujcie bilety online, szczególnie w sezonie!
- Najlepsze zdjęcia: Z prawej strony gondoli podczas wjazdu na górę
Monte Palace – oaza spokoju i egzotyki
ogród Monte Palace, będący niezwykłym połączeniem przepięknej egzotycznej roślinności z wystawą dzieł sztuki z całego świata. To miejsce gdzie można spędzić godziny, błądząc między japońskimi ogrodami, tropikalnymi roślinami i rzeźbami z różnych kontynentów.
Co zobaczyć w Monte Palace:
- Japońskie ogrody z jeziorkami pełnymi ryb koi
- Kolekcja minerałów i kamieni szlachetnych
- Azulejos (portugalskie kafle) z różnych epok
- Kolekcje paproci drzewiastych
- Punkty widokowe na Funchal i ocean
Alternatywa: Jardim Botânico da Madeira – na powierzchni ogrodu botanicznego wynoszącej 35 tys metrów kwadratowych znajdziecie endemiczne rośliny Madery i kolekcję roślin z całego świata.
Sanki z Monte – tradycyjna atrakcja (opcjonalnie)
Z Monte na dół można dostać się na kilka sposobów – zjechać kolejką linową, zejść pieszo, bądź skorzystać z jednej z najpopularniejszych atrakcji Madery, mianowicie sanek! To dość nietypowa, ale fascynująca forma transportu, prowadzona przez dwóch mężczyzn
Informacje o sankach:
- Trasa: 2 km, około 5 minut zjazdu
- Cena: 35 euro za sanki (1-2 osoby)
- Uwaga: To głównie atrakcja turystyczna, ale autentyczna i historyczna
- Moja rada: Jeśli macie czas i budżet – warto spróbować !!!
- PAMIĘTAJ! – sanki nie dojeżdżają na sam dół , do portu w Funchal. Po skończonym zjeździe trzeba złapać autobus, albo taksówkę do miasta
POPOŁUDNIE (16:00-19:00): Centrum Funchal – historia i kultura
Sé Catedral – najstarsza świątynia
W samym centrum miasta znajduje się interesująca, wybudowana w manuelińskim stylu katedra (port. Sé Catedral do Funchal), którą konsekrowano w 1514 roku. Jest to jedna z niewielu ocalałych w tak dobrym stanie budowli kolonialnych na wyspie
Co szczególnie warto zobaczyć w katedrze:
- Manueliński portal z bogatymi ornamentami
- Drewniany sufit z intarsjami
- Ołtarz główny z XVI wieku
- Piękna podłoga
Wstęp: Bezpłatny, ale warto zostawić datek na utrzymanie
Forte de São Tiago – żółty strażnik wybrzeża
Fort św. Jana Chrzciciela (port. Forte de São Tiago), charakterystyczna żółta budowla położona na wybrzeżu starego miasta, powstał w XVII w. za panowania Filipa II Habsburga jako jedna z całego systemu warowni obronnych wokół Funchal, strzegąca stolicę wyspy przed atakami… piratów
Z fortem związana jest fascynująca historia obrony przed piratami. Przez wieki miejsce to pełniło różne funkcje, służyło m.in. jako kwatera brytyjskich żołnierzy podczas wojen napoleońskich, siedziba policji wojskowej i schronienie dla ofiar ogromnych powodzi, które nawiedziły wyspę w 1803 r.
Praktyczne informacje:
- Wejście bezpłatne na teren fortu
- Piękne widoki na ocean i Zona Velha
- Małą galerię fotograficzną wewnątrz
- Idealne miejsce na zdjęcia o zachodzie słońca
Muzeum CR7 – dla fanów futbolu
Muzeum CR7 jest jedną z najczęściej odwiedzanych atrakcji w Funchal, dzięki rozgłosowi maderskiego piłkarza Cristiano Ronaldo. Oprócz licznych nagród i trofeów, zobaczysz tam koszulki klubowe piłkarza. W muzeum znajdziesz interaktywne eksponaty, w tym wideo przedstawiające najważniejsze momenty kariery, a także repliki stadionów i innych miejsc związanych z sukcesami Ronaldo.
Informacje praktyczne:
- Cena: około 5-8 euro
- Lokalizacja: Blisko Zona Velha, 8 minut pieszo od Forte de São Tiago
- Czas zwiedzania: 30-45 minut
WIECZÓR (19:00+): Kulinarne odkrywanie Funchal
Gdzie zjeść kolację – moje przewodnickie rekomendacje
Dla autentycznej kuchni maderskiej:
Taberna Ruel (Zona Velha) Niepozorna restauracja, na pierwszy rzut oka niczym nie wyróżniająca się spośród wielu innych na tej ulicy. No może tylko cenami, które nie były przekręcone w porównaniu z cenami w innych częściach Funchal. Z mojego doświadczenia – to miejsce gdzie jedzą lokalni, co zawsze jest dobrym znakiem.
Polecane dania:
- Zupa rybna
- Espada z ryżem i bananem
- Espetada (grillowana wołowina na laurowej gałęzi)
O Portão to kulinarna perełka, która zachwyca daniami z owoców morza oraz kuchnią śródziemnomorską, europejską i portugalską. Koniecznie spróbuj „Arroz de Marisco” (ryż z owocami morza) oraz grillowanego „Peixe Espada Preto” (czarna pałaszka) z bananem.
Tapas Annibal to lokalny bar na Rua Santa Maria. Lokal ten specjalizuje się w serwowaniu różnorodnych przekąsek inspirowanych maderskimi smakami. Goście mogą spróbować różnych dań w formie małych porcji, idealnych do dzielenia się i degustacji kilku potraw podczas jednej wizyty. Polecam tu „danie dnia” i ośmiornice na kwaśno (escabeche)- bardzo przystępne ceny.
A Bica – tuż przy Targu Rolników- W menu znajdziesz typowe dania regionalne, świeże ryby i owoce morza, a także klasyczne portugalskie przystawki. Restauracja Bica jest również ceniona za dobrą jakość w przystępnej cenie i sprawną obsługę. To świetny wybór, jeśli chcesz poznać lokalne smaki podczas pobytu w Funchal.
Dla większego budżetu:
Armazém do Sal To jest restauracja skupiająca się głównie na kuchni maderskiej i portugalskiej. Znajduje się w 200-letnim budynku, który kiedyś był używany do przechowywania soli, stąd jej nazwa „Armazém do Sal”.
Ukryte perły Funchal – miejsca które pokazuję tylko znajomym
Quinta das Cruzes Museum – arystokratyczna rezydencja
Miłośnikom sztuki polecam odwiedziny Quinta das Cruzes Museum, które mieści się w XVIII-wiecznej willi. Quinta das Cruzes to rezydencja z XVII wieku, która na przestrzeni lat była domem dla wybitnych postaci. Obecnie mieści się tam Muzeum Quinta das Cruzes, poświęcone ochronie i prezentacji kulturalnych i historycznych skarbów Madery.
Co zobaczyć:
- Kolekcję mebli z XV-XVIII wieku
- Ogrody z rzeźbami i fontannami
- Widoki na Funchal z tarasów
- Zbiory portugalskiej ceramiki i azulejos
Dlaczego to uwielbiam: To miejsce oddaje ducha arystokratycznego Funchal, z czasów rozkwitu handlu cukrem.
Fortaleza do Pico – najlepszy widok na miasto
Fortaleza do Pico znajduje się ona w zachodniej części miasta przy Rua do Forte, powstała w podobnym czasie jak São Tiago pomiędzy 1622 a 1640 r. Wejście do fortecy jest okupione wysiłkiem, ale widoki na Funchal i okolice wynagrodzą te trudy
Praktyczne informacje:
- Darmowe wejście
- Wymaga wejścia pod górę po schodach
- Najlepsze widoki o zachodzie słońca
- Mało turystów – spokojne miejsce na kontemplację
Museu de Electricidade Casa da Luz – bardzo lokalne doświadczenie
Nieopodal Starego Miasta mieści się muzeum lokalnej historii elektryczności – Museu de Electricidade Casa da Luz, gdzie na zainteresowanych czekają wystawy starych narzędzi i historia rozwoju elektryczności na wyspie.
To miejsce które pokazuje industrialną historię Funchal – może nie najbardziej spektakularne, ale bardzo autentyczne i lokalne.
Praktyczne wskazówki od przewodniczki z 5-letnim doświadczeniem
Transport w Funchal
Parking:
- Unikajcie jazdy autem do centrum – lepiej zostawcie auto na parkingu poza Zona Velha
- Alternatywy: autobusy miejskie, taxi, Uber
- Parking przy Teleferico: płatny, ale najbliżej atrakcji
Komunikacja publiczna:
- Autobusy SIGA
- Bilety około 2 euro
- Regularne połączenia z głównych hoteli
- Bardzo dobrym rozwiązaniem jest wycieczka autobusem hop and off po najważniejszych atrakcjach Funchal (bilety 24 lub 48 godzinne)
Najlepszy czas na zwiedzanie
Pora roku:
- Najlepiej: kwiecień-czerwiec, wrzesień-listopad
- Unikać: lipiec-sierpień (tłumy turystów)
- Zima: może padać, ale temperatura przyjemna (15-20°C)
Pora dnia:
- 8:00-10:00: Najmniej turystów, najlepsze światło do zdjęć
- 12:00-14:00: Szczyt tłumów przy głównych atrakcjach
- 17:00-19:00: Złota godzina, piękne światło
Co pakować na dzień w Funchal
Niezbędne rzeczy:
- Wygodne buty do chodzenia (dużo nierównych brukowanych uliczek)
- Kurtka lub bluza (na górze Monte może być chłodniej)
- Krem z filtrem (słońce na wysokości jest mocne)
- Woda (dużo chodzenia, szczególnie latem)
- Powerbank (dużo zdjęć)
Budżet na dzień w Funchal
Wersja ekonomiczna (30-50 euro/osoba):
- Autobus do centrum: 4 euro
- Zwiedzanie bezpłatnych atrakcji: 0 euro
- Lunch w lokalnej knajpie: 12-15 euro
- Kolacja w Zona Velha: 15-20 euro
Wersja standardowa (70-100 euro/osoba):
- Taxi/Uber: 15-20 euro
- Teleférico w obie strony: 20 euro
- Monte Palace: 15 euro
- Lunch w restauracji: 20-25 euro
- Kolacja w dobrej restauracji: 25-35 euro
Wersja premium (150+ euro/osoba):
- Prywatny transport: 50+ euro
- Wszystkie atrakcje + sanki: 55 euro
- Lunch w restauracji: 25 euro
- Kolacja w wysokiej klasy restauracji: 60+ euro
Alternatywne plany dla różnych grup
Dla rodzin z dziećmi
Rano: Mercado dos Lavradores (kolorowe owoce, kwiaty), krótki spacer po Zona Velha Południe: Teleférico + Jardim Botânico (więcej miejsca na bieganie) Popołudnie: Plaża Praia Formosa lub baseny przy hotelach Kolacja: Restauracja przyjazna dzieciom z prostym menu
Dla seniorów
Spokojniejsze tempo: więcej czasu w każdym miejscu Priorytet: Teleférico, Monte Palace, katedra Transport: taxi/Uber zamiast dużo chodzenia Odpoczynek: więcej przerw w kawiarniach z widokami
Dla miłośników sztuki i kultury
Dodatkowe atrakcje:
- Funchal Museum of Sacred Art – Imponująca kolekcja obejmuje okres od XV do XIX wieku. Jednak muzeum jest szczególnie znane ze swojej kolekcji sztuki flamandzkiej z XVI wieku.
- Wszystkie galerie w Zona Velha
- Muzea na terenie ogrodów Monte Palace Gardens
- Więcej czasu na kontemplację w muzeach
Dla fotografów
Najlepsze miejsca na zdjęcia:
- Wschód słońca: Forte de São Tiago
- Rano: Rua de Santa Maria (soft light na malowidła)
- Południe: Z teleférico (panoramy miasta)
- Zachód słońca: Fortaleza do Pico lub Monte Palace
Co robić gdy pada deszcz
Funchal zimą może być deszczowe, ale nie oznacza to końca zwiedzania:
Kryte atrakcje:
- Wszystkie muzea (CR7, Quinta das Cruzes, Sacred Art)
- Forum Madeira Shopping Centre lub La Vie Shopping Centre
- Madeira Story Center – interaktywne muzeum przedstawiające historię, kulturę oraz najważniejsze wydarzenia związane z wyspą
- Degustacje wina w caves Blandy’s
- Klimatyczne restauracje
Kawiarnie z charakterem:
- Café Apolo – Jedna z najstarszych i najbardziej charakterystycznych kawiarni w Funchal, założona w 1942 roku.
- Kawiarnia w hotelu Ritz – jedna z ładniejszych i pięknie położonych na głównym deptaku Av.Arriaga
- Lokalne kawiarnie w Zona Velha z widokiem na deszczowe uliczki
Podsumowanie – dlaczego Funchal zasługuje na cały dzień
Po 5 latach mieszkania na Maderze i pracy z tysiącami turystów mogę powiedzieć jedno: Funchal to nie jest miasto które można „załatwić” w kilka godzin. To miejsce które ma duszę, historię i charakter, który objawia się tylko tym, którzy dają mu szansę.
Gdy klienci pytają mnie „czy warto spędzić cały dzień w Funchal”, zawsze odpowiadam tak samo: „To nie jest kwestia czy warto – to kwestia, czy chcecie poznać kompletną Maderę, z jej aspektami historycznymi i kulturowymi ? „
Najważniejsze powody żeby spędzić dzień w Funchal:
Historia: Od XV-wiecznych kapliczek po współczesną sztukę uliczną
Autentyczność: W Zona Velha wciąż mieszkają lokalni, a w restauracjach jedzą maderczycy – to nie jest sztuczna atrakcja turystyczna
Różnorodność: W jednym dniu możecie doświadczyć sztuki, natury, historii, gastronomii i kultury – gdzie jeszcze znajdziecie taki mix?
Ludzka skala: Funchal to miasto które można poznać pieszo, ale które ma tyle warstw, że każda wizyta odkrywa coś nowego
Szersza perspektywa: Zrozumienie Funchal to klucz do zrozumienia całej Madery – tu jest serce i dusza wyspy
Moja osobista refleksja
Jako przewodniczka pokazuję Funchal setkom ludzi rocznie, ale nigdy się nim nie znudzę. Co rano idąc przez Zona Velha do pracy, wciąż odkrywam nowe detale – nowe malowidło na drzwiach, nową galerię, nową knajpkę gdzie spotykają się lokalni.
Funchal to miasto które żyje – nie tylko dla turystów, ale przede wszystkim dla mieszkańców. To daje mu autentyczność, której nie znajdziecie w sztucznych atrakcjach turystycznych.
Moja rada na koniec: Nie próbujcie zobaczyć wszystkiego. Lepiej spędzić więcej czasu w mniejszej liczbie miejsc, napić się kawy w lokalnej kawiarni, porozmawiać z mieszkańcami, poczuć rytm miasta. Funchal nie jest do oglądania – jest do przeżywania.
I pamiętajcie – to co opisuję w tym przewodniku, to tylko początek. Prawdziwe Funchal odkrywa się dopiero po kilku wizytach, kiedy zaczynamy rozumieć jego rytm i poznawać jego sekrety. Ale jeden dobrze spędzony dzień może być początkiem miłości do tego wyjątkowego miejsca.
Bom passeio! (Miłego spaceru!)
